Urlop wypoczynkowy zgodnie z definicją przyjętą w doktrynie jest corocznym i nieprzerwanym zwolnieniem pracownika od obowiązku świadczenia pracy na rzecz pracodawcy, z zachowaniem pełnego prawa do wynagrodzenia. Prawo to jest niezbywalne i pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu.

Przepisy dotyczące urlopów wypoczynkowych zawarte są w dziale siódmym ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (z dalszymi zmianami) i określają prawa pracownika, obowiązki pracodawcy oraz wymiar i zasady ustalania wymiaru urlopu.

Prawo do urlopu nabywamy według zasad ujętych w art. 153 KP:

§ 1.

Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

§ 2.

Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.

To oznacza, że pracownik już od drugiego roku kalendarzowego pracy nabywa prawo do pełnego wymiaru urlopu w wysokości 20 lub 26 dni od pierwszego miesiąca tego roku. Warunkiem jest posiadanie umowy o pracę na okres - minimum - do końca tego roku kalendarzowego. W przeciwnym wypadku urlop liczymy proporcjonalnie do liczby miesięcy pozostałych do końca umowy zgodnie z zasadą 1/12 wymiaru za każdy miesiąc.

Przepisy określają wymiar urlopu w zależności od stażu pracy, zgodnie z treścią art. 154 KP:

§ 1.

Wymiar urlopu wynosi:

1)

20 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat;

2)

26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

§ 2.

Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorąc za podstawę wymiar urlopu określony w § 1; niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.

§ 3.

Wymiar urlopu w danym roku kalendarzowym, ustalony na podstawie § 1 i 2, nie może przekroczyć wymiaru określonego w § 1.

Przy ustalaniu ogólnego okresu zatrudnienia należy wziąć pod uwagę okresy pozostawania w zatrudnieniu (przy istniejącym stosunku pracy) u poprzednich pracodawców. Przy czym zatrudnienie u więcej niż jednego pracodawcy w tym samym czasie nie powoduje zwielokrotnionego zaliczenia stażu pracy. Ten liczymy ciągiem od najdawniejszej daty podjęcia zatrudnienia, w pełnych latach, a w przypadku zmiany pracodawcy w trakcie roku kalendarzowego miesiące zatrudnienia u obu pracodawców traktujemy jako 1/12 rocznego stażu. Niepełny przepracowany miesiąc u danego pracodawcy zaokrąglamy w górę do pełnego miesiąca. Biorąc pod uwagę te zasady pracownik uzyskuje prawo do wyższego, 26-dniowego wymiaru urlopu wypoczynkowego, kiedy jego łączny okres zatrudnienia wynosi co najmniej 10 lat.

Do powyższych okresów zatrudnienia ustawodawca, zgodnie z przepisami zawartymi w art. 155 KP, zalicza też okres nauki. Okres nauki jest tutaj uzależniony od rodzaju ukończonej szkoły i wlicza się go do łącznego okresu zatrudnienia koniecznego do ustalenia wymiaru urlopu:

§ 1.

Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się z tytułu ukończenia:

1)

zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,

2)

średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,

3)

średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,

4)

średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,

5)

szkoły policealnej - 6 lat,

6)

szkoły wyższej - 8 lat.

Okresy nauki, o których mowa w pkt 1-6, nie podlegają sumowaniu.

§ 2.

Jeżeli pracownik pobierał naukę w czasie zatrudnienia, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bądź okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, bądź okres nauki, zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika.

Jak widać, podobnie jak w przypadku zatrudnienia u dwóch pracodawców, jednoczesna praca i pobieranie nauki nie zwielokrotniają nabywanego stażu pracy – pracownikowi zalicza się wynikającą z przepisów, korzystniejszą opcję.

Oprócz stażu pracy oraz okresu nauki zaliczanego do stażu pracy wliczamy też tzw. okresy szczególne. Są to:

• okres skróconego wypowiedzenia umowy o pracę, za który przysługuje odszkodowanie (art. 36 (1) Kodeksu pracy);

• odbyta służba wojskowa;

• okres prowadzenia gospodarstwa rolnego;

• okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych;

• okres zatrudnienia u pracodawcy zagranicznego.

Dopiero zsumowanie wszystkich występujących w danym przypadku okresów pozwoli bez wątpliwości ustalić łączny staż pracy rzutujący na przysługujący nam wymiar urlopu.

Trzeba jednocześnie podkreślić, że obowiązek udowodnienia posiadanego stażu pracy, wykształcenia lub okoliczności szczególnych leży po stronie pracownika i powinien on udostępnić pracodawcy konieczną (świadectwa, zaświadczenia, inne dokumenty) dokumentację do wglądu.

Warto jeszcze zwrócić uwagę na kilka zasad szczególnych dotyczących urlopów, jego wymiaru czy zasad udzielania:

• Jeżeli trakcie roku kalendarzowego pracownik nabył prawo do urlopu w wyższym wymiarze, to przysługuje mu prawo do urlopu uzupełniającego (art. 158KP)

• Pracodawca jest zobowiązany udzielić urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo (art. 161KP)

• Ostateczny termin udzielenia tzw. urlopu niewykorzystanego upływa 30 września roku następnego (art. 168KP)

• Wymiar tzw. urlopu na żądanie wynosi 4 dni i pracodawca jest zobowiązany do udzielenia go pracownikowi w terminie przez niego wskazanym, przy czym żądanie to można zgłosić najpóźniej w dniu urlopu (art. 1672KP)

Podsumowując, w kodeksie zawarto jeszcze wiele innych przepisów dotyczących zagadnień odnoszących się do urlopu, ale powyższe opracowanie w zasadzie wyczerpuje tematykę wymiaru urlopu jako takiego. Jak zwykle zachęcamy do lektury obowiązujących przepisów i opracowań pojawiających się na naszej stronie. W przypadku jakichkolwiek pytań dotyczących urlopów lub prawa pracy zapraszamy do przesyłania ich w dowolnej formie na adres naszej skrzynki kontaktowej kontakt@poznajfakty.pl.

Piotr Cichocki

Artykuły powiązane

• PRAWNIK RADZI. Monitoring w zakładach pracy – odpowiadamy na pytania czytelników
• NASZ PORADNIK. Kto ma prawo żądać od nas dowodu osobistego? Wyjaśniamy, jak ustrzec się przed wykorzystaniem danych osobowych
• PRAWNIK ODPOWIADA. Praca na dwóch etatach. Czy może przyspieszyć nabycie prawa do dłuższego urlopu?