Od czasu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej i przystąpienia do porozumienia z Schengen mamy do czynienia ze stale zmniejszającą się ilością wykroczeń i przestępstw związanych z nielegalnym przekraczaniem granicy. Związane jest to bezpośrednio ze zniesieniem kontroli granicznych na granicach wewnętrznych państw sygnatariuszy, ale należy zwrócić uwagę na fakt, że jednocześnie Polska stała się zobowiązana do ochrony granic zewnętrznych Unii. Z oczywistych względów dotyczy to granicy wschodniej i północnej, gdzie Polska graniczy z krajami, które nie są państwami członkowskimi Unii ani tzw. strefy Schengen.

Zwracamy jednocześnie uwagę, że zarówno na terytorium Polski jak i innych krajów w strefie Schengen można dostać się przestrzegając obowiązujących procedur dotyczących migracji i przekraczania granic. Obywatele niektórych państw (jak np. Ukraina, Wlk. Brytania, Australia, Kanada czy USA) posiadają prawo do przebywania na terytorium państw w strefie Schengen bez wizy przez okres 90 dni. Obywatele krajów nieposiadających tego typu porozumień zazwyczaj zobowiązani są do posiadania ważnych dokumentów migracyjnych z aktualną wizą wystawianą przez posiadające odpowiednie umocowania urzędy.

Co w sytuacji, kiedy ktoś próbuje przekroczyć granicę bez tego typu zezwoleń lub w miejscu do tego nieprzeznaczonym? Przede wszystkim jest to uzależnione od charakteru tego typu postępowania. Bezprawne przekroczenie granicy w zależności od okoliczności może być wykroczeniem lub przestępstwem.

Nielegalne przekroczenie granicy bez dodatkowych znamion podlega penalizacji na podstawie Kodeksu wykroczeń, który odnosi się do tego typu sytuacji w art. 49a:

§ 1.

Kto wbrew przepisom przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze grzywny.

§ 2.

Usiłowanie i pomocnictwo są karalne.

Jak widać konsekwencje karne w takim przypadku nie są dotkliwe. Ustawodawca w powyższym przepisie ujął sytuacje, które dotyczą także przypadkowego przekroczenia granicy, braku świadomości popełnianego czynu oraz takie, które nie stanowią zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego albo mają charakter incydentalny. Warto zwrócić uwagę, że karalne jest już samo usiłowanie, które może być udaremnioną, np. przez służby graniczne, próbą przekroczenia granicy, a także pomocnictwo osobom przekraczającym nielegalnie granicę.

Z kolei nielegalne przekroczenie granicy nacechowane działaniem o większej szkodliwości społecznej i niosące zagrożenie dla porządku publicznego jest już kwalifikowane jako przestępstwo i traktuje o nim art. 264 Kodeksu karnego:

§ 2.

Kto wbrew przepisom przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, używając przemocy, groźby, podstępu lub we współdziałaniu z innymi osobami,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 3.

Kto organizuje innym osobom przekraczanie wbrew przepisom granicy Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

W paragrafie drugim wyszczególniono elementy towarzyszące nielegalnemu przekraczaniu granicy, które kwalifikują taki czyn jako przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. Warto zwrócić uwagę, że tego typu wtargnięcie z użyciem przemocy, gróźb czy podstępu może być dokonane w pojedynkę, ale także przez zorganizowaną, współdziałającą grupę.

Ustawodawca poszedł też dalej z odpowiedzialnością karną dla osób, które organizują proceder nielegalnego przekraczania granicy. Bardzo często mamy do czynienia ze zorganizowanymi grupami przestępczymi, które czerpią nielegalne korzyści z przemytu nie tylko dóbr materialnych, ale także z tzw. przemytu ludzi. Tego typu, zorganizowane działanie zagrożone jest maksymalną karą do 8 lat pozbawienia wolności.

Jak widać polskie przepisy uzależniają wysokość sankcji karnej od stopnia społecznej szkodliwości, skali zorganizowania oraz charakterystyki samego czynu zabronionego. Stan prawny jest dostosowany do potrzeb ochrony granic zewnętrznych i przewiduje dolegliwe sankcje za łamanie prawa w tej materii.

Przestępstwa nielegalnego przekraczania granic kwalifikuje się do grupy przestępstw przeciwko porządkowi publicznemu i od lat zbiera stosowne statystyki wykrytych przypadków i wszczętych postępowań. Warto wskazać, że liczby te w ostatnich latach maleją, co wskazuje na skuteczność polskich służb granicznych i innych podmiotów współpracujących w zwalczaniu i przeciwdziałaniu tego typu przestępstwom:

Naszych czytelników zachęcamy do zapoznania się z innymi materiałami dotyczącymi bezpieczeństwa, opublikowanymi na naszej stronie. W przypadku jakichkolwiek pytań zapraszamy do przesyłania ich na naszą skrzynkę kontakt@poznajfakty.pl.

Piotr Cichocki

Artykuły powiązane

• Przegląd mediów: Kryzys na granicy polsko-białoruskiej oczami zagranicznych dziennikarzy
• NASZ RAPORT. Stany nadzwyczajne - co na ich temat mówi polskie prawo
• Raport IAOM. 7 fake newsów na temat kryzysu na granicy polsko-białoruskiej. Tak manipulują politycy i celebryci