Czym są kryptowaluty?

Najprościej rzecz ujmując można powiedzieć, że kryptowaluty są wirtualną walutą, która nie posiada swojego fizycznego odpowiednika w postaci banknotów, monet czy kruszców. Staje się ona środkiem płatniczym nie z mocy prawa nadanego oficjalnym środkom płatniczym na terenie danego kraju lub obszaru obowiązywania umowy międzynarodowej, ale na mocy umowy stron podczas dokonywania transakcji, jeżeli sprzedawca akceptuje taką formę zapłaty.

Od strony technologicznej kryptowaluty są zapisem cyfrowym w postaci klucza zaszyfrowanych kryptograficznie znaków w tzw. technologii blockchain. Jest to system szyfrowania bloków danych cyfrowych, którego praktycznie nie da się podrobić ani złamać. Co ciekawe, technologia ta wykorzystywana jest nie tylko do szyfrowania i obrotu kryptowalutami, ale też przechowywania danych w internetowej chmurze, identyfikacji osób czy przekazywania danych osobowych pomiędzy podmiotami. Korzysta z niego np. administracja państwowa, banki czy instytucje publiczne. Sam obrót kryptowalutami opiera się na zaawansowanych obliczeniach kryptograficznych opartych właśnie o tę technologię. Rejestr transakcji jest publiczny, ale do szczegółów wymiany mają dostęp tylko zainteresowane strony, posiadające odpowiedni klucz deszyfrujący. Obrót jest zdecentralizowany, co oznacza, że nie nadzoruje go żadna instytucja banku centralnego tylko napędza go funkcjonowanie i udostępnianie zasobów obliczeniowych komputerów przez użytkowników rynku kryptowalutowego. To właśnie brak nadzoru i decentralizacja kryptowalut doprowadziły do ich dynamicznego rozwoju i boom ‘u popularności. Dzięki temu wycenę danej kryptowaluty w całości kształtuje rynek transakcji i nie mamy tutaj do czynienia z charakterystyczną dla rynku pieniężnego inflacją.

Najpopularniejszymi kryptowalutami są tzw. Bitcoin oraz Ethereum, ale ich liczba stale rośnie. Wszystkie alternatywne kryptowaluty zwane są altcoinami i nie sposób zliczyć ich konkretnej liczby. Spekulacja rynkowa i potencjał szybkiego zarobku na fali zyskującej popularności sprzyja powstawaniu nowych kryptowalut, które równie szybko mogą zniknąć z rynku. Dlatego też w sytuacji, kiedy jesteśmy zainteresowani inwestowaniem w kryptowaluty miejmy na uwadze potencjalne ryzyko i skłaniajmy się raczej ku sprawdzonym na rynku rozwiązaniom. Zarówno, jeżeli chodzi o wybór konkretnej kryptowaluty jak i giełdy kryptowalut, na której będziemy obracać naszymi wirtualnymi żetonami. Pamiętajmy też, że rynek kryptowalut należy do najbardziej zmiennych i narażonych na spekulację rynkową. Wycena dzienna poszczególnych kryptowalut może wahać się nawet do kilkudziesięciu % w obie strony.

Do przechowywania kryptowalut służą tzw. portfele kryptograficzne, do których mamy dwa klucze identyfikacyjne – publiczny i prywatny. Publiczny klucz to coś bardzo podobnego do numeru konta bankowego – pozwala identyfikować nasz portfel i przekazywać nam walutę przez inne podmioty. Prywatny klucz służy do „zalogowania” się do portfela i autoryzowania transakcji po naszej stronie. Ten klucz jest tylko do naszej wiadomości i udostępnienie go osobom postronnym może skutkować przejęciem naszego portfela przez niepowołane osoby. Pamiętajmy, że nie ma też sposobu na odzyskanie utraconego klucza prywatnego – jeżeli utracimy do niego dostęp to już bezpowrotnie, niestety wraz ze znajdującymi się tam kryptowalutami. Wbrew pozorom sam system transakcji jest bezpieczny i wewnętrznie zabezpieczony przed oszustwami, gdyż w publicznym rejestrze transakcji każda zgłoszona transakcja jest od razu weryfikowana i w przypadku nieprawidłowości – usuwana. Jest to kolejna cecha charakterystyczna kryptowalut i argument przemawiający za tym rozwiązaniem płatniczym. Znacznie większe jest ryzyko związane z wahaniem wyceny i ewentualnym doborem kontrahenta niż po stronie bezpieczeństwa technicznego samych transakcji.

Czy to jest legalne?

Bitcoin i inne kryptowaluty są nie tylko legalne w Polsce, ale na terenie całej Unii Europejskiej. W zasadzie występuje tutaj przykład z zasady „co nie jest zabronione, jest dozwolone” gdyż legislacja poszczególnych państw często nie nadąża za dynamicznym rozwojem technologii. Tym samym nie mamy wielu aktów prawnych odnoszących się do kryptowalut. Jak zwykle jednak, najszybsze w takiej sytuacji okazały się przepisy podatkowe, które pośrednio zalegalizowały kryptowaluty jako formę płatności zwalniając transakcje ich wymiany i za ich pośrednictwem z opodatkowania VAT na terenie Unii Europejskiej.

Podobnie sytuacja ma się na rynku krajowym. W przypadku zysku ze sprzedaży kryptowalut rezydenta podatkowego w Polsce dotyczy obowiązek zapłacenia podatku od zysków kapitałowych, w takim samym stopniu i stawce jak w przypadku obrotu innymi aktywami. Warto zaznaczyć, że w przypadku wymiany kryptowalut na te same lub inne kryptowaluty taka transakcja jest neutralna podatkowo i nie rodzi obowiązku zapłaty jakiegokolwiek podatku. Z drugiej strony Ministerstwo Finansów nie definiuje kryptowalut jako oficjalny środek płatniczy, a pierwsze wzmianki o kryptowalutach pojawiły się w polskim systemie prawnym dopiero w 2018 roku w noweli ustawy dotyczącej przeciwdziałaniu prania brudnych pieniędzy i finansowania terroryzmu. Zawarto tam definicję kryptowaluty jako takiej, ale bez dalszego zagłębiania się w szczegóły czy definiowanie jej miejsca w krajowym obrocie płatniczym.

Jak uniknąć oszustwa?

Tak jak już wcześniej wspomnieliśmy, przede wszystkim zachęcamy do powściągliwego podchodzenia do tematu internetowych inwestycji. Dotyczy to także kryptowalut i wszystkich instrumentów opierających się na tym rozwiązaniu technologicznym. Wybierajmy sprawdzone na rynku podmioty, których nie ma na liście ostrzeżeń KNF. Za każdym razem, kiedy mamy wątpliwości co do rzetelności kontrahenta, firmy, strony umowy, dopytajmy o opinię rodzinę, przyjaciół czy renomowanych ekspertów. W każdej sytuacji zachęcamy do zadawania pytań na skrzynkę kontaktową kontakt@poznajfakty.pl, a w przypadku, kiedy padliśmy ofiarą oszustwa lub podejrzewamy, że taka sytuacja może mieć miejsce zgłaszajmy ją do odpowiednich organów. Jeżeli już dokonujemy transakcji czy inwestujemy na rynku kryptowalutowym to zachęcamy do stosowania się do poruszanych przez nas we wcześniejszych opracowaniach zasad bezpieczeństwa w sieci.

Podsumowując, miejmy na uwadze fakt, że kryptowaluty nadal są technologią młodą, rządy niektórych państw nie są nastawione do nich pozytywnie i mogą w najbliższym czasie narzucać nowe restrykcje czy legislację uderzającą w swobodę obrotu kryptowalutami. Mogą także zmienić się zasady dotyczące opodatkowania tego typu transakcji. W związku z powyższym ryzykiem zachęcamy do ostrożnego i rozsądnego podchodzenia do kryptowalut jako formy inwestowania naszego kapitału.

Piotr Cichocki

Artykuły powiązane

• NASZ PORADNIK. Oszustwa finansowe w sieci. Jak się nie dać nabrać, gdzie szukać pomocy?
• PRAWNIK RADZI. Na czym polegają oszustwa z użyciem kryptowalut
• Ostrzeżenie przed kolejnym oszustwem. Uwaga na fałszywe wiadomości o „nocnej lokacie”