Czym w zasadzie jest monitoring wizyjny?

Monitoring wizyjny jest, jak sama nazwa wskazuje, zapisem obrazu za pomocą kamery lub systemu kamer i pozwala na obserwację w czasie rzeczywistym objętego zasięgiem danej kamery obszaru, a także rejestrację tego obrazu na różnego rodzaju nośnikach trwałych. Dzięki temu oprócz funkcji monitoringu „na żywo”, użytkownik może odtworzyć zapisany obraz i ponownie obejrzeć zapisany w danym czasie fragment. Wraz z rozwojem technologii klasyczny monitoring CCTV przeszedł swoistą ewolucję w kierunku sprzętu wysokich rozdzielczości i obecnie dostępne systemy są nie tylko znacznie mniejszych rozmiarów, ale oferują też znacznie lepszej jakości zapis obrazu (nawet w standardach UHD, 4k, a nawet 8k). Cena tego typu rozwiązań też jest bardziej przystępna dla przeciętnego użytkownika niż jeszcze kilka lat temu więc w rezultacie rośnie popularność monitoringu wizyjnego prywatnych posesji jako rozwiązania dającego użytkownikowi zwiększone poczucie bezpieczeństwa.

Zainstalowałem kamerę na mojej posesji i co dalej?

Do niedawna przepisy dotyczące nagrywania wizji były stosunkowo proste i liberalne. Dzisiaj zainstalowanie monitoringu wizyjnego na prywatnej posesji nadal jest w 100% legalne i nie wymaga specjalnych zezwoleń, ale obwarowane jest kilkoma warunkami. Zmiany te pojawiły się wraz z regulacjami dotyczącymi ochrony danych osobowych i wprowadzonych w Polsce przepisów RODO, wdrażających w życie dyrektywę unijną z maja 2016 roku. Tajemniczy skrót „RODO” wprowadził z początku wiele zamętu w przestrzeni publicznej. Spowodowane było to różną interpretacją pojęć powiązanych z ochroną danych osobowych jak i niewątpliwym wpływem tych zmian na prawa i obowiązki dotyczące przetwarzania, administrowania i wykonywania prawa do ochrony danych osobowych.

Użytkownik systemu monitoringu na własnej posesji nie musi się martwić o ochronę danych osobowych osób postronnych, jeżeli system ten nie obejmuje zasięgiem nagrywania przestrzeni publicznej (np. publicznego chodnika na terenie poza posesją, drogi publicznej czy ogólnodostępnego terenu zielonego za ogrodzeniem).

Co ważne, systemy tego typu, według przepisów, nie mogą nagrywać dźwięku. Sugerujemy więc wybieranie systemu, który w charakterystyce ma jedynie nagrywanie wizji. Nagrywanie dźwięku zarezerwowane jest dla służb porządkowych i specjalnych. Nagrywanie obrazu z fonią może zostać uznane za nadmiarową formę przetwarzania danych (nawet na prywatnej posesji w sytuacji, kiedy mikrofon zbiera odgłosy z terenu dostępnego publicznie). Tego typu sytuacja może wiązać się więc z odpowiedzialnością administracyjną, cywilną, a nawet karną.

Co w sytuacji, kiedy monitoring obejmuje przestrzeń publiczną i możliwe jest choćby incydentalne nagranie osób postronnych?

Przede wszystkim należy podkreślić, że zastosowanie monitoringu wizyjnego przez osobę fizyczną, którego zasięg wykracza poza teren prywatnej posesji możliwy jest tylko wtedy, kiedy inne środki bezpieczeństwa nie mogą go skutecznie zastąpić oraz kiedy właściciel monitoringu ma w tym uzasadniony interes prawny (np. ochrona mienia narażona na szkodę lub kradzież, kiedy tego typu sytuacje miały już miejsce w przeszłości).

Przepisy jednoznacznie zabraniają nagrywania osób trzecich w sytuacjach naruszających ich intymność, prywatność i godność. Niedozwolone jest więc instalowanie monitoringu obejmującego swoim zasięgiem np. toalety, łazienki czy dalszy teren prywatnej posesji innego właściciela. Według kryterium celowości istotne jest też jak długo monitorowany jest teren – jeżeli dla realizacji interesu monitorującego wystarczy np. monitoring w porze nocnej, to powinien ograniczyć czas jego pracy do tych godzin. To samo tyczy się czasu przechowywania nagrań z monitoringu na nośnikach trwałych. Powinien on być możliwie najkrótszy, pozwalający na dochodzenie swoich praw np. poprzez sprawdzenie ostatnich nagrań i weryfikację wystąpienia incydentów. Po tym czasie dane należy trwale usunąć z nośnika trwałego. Należy pamiętać, że już sama możliwość nagrania osób postronnych objętych monitoringiem wizyjnym czyni z użytkownika administratora nagrania mogącego zawierać dane osobowe. Im więc krótszy czas ich przechowywania tym krótszy czas odpowiedzialności administratora danych.

Bardzo istotne jest też zabezpieczenie samego systemu monitoringu, dostępu do niego przez osoby postronne oraz możliwości elektronicznego włamania się do systemu nim operującego. Należy więc zadbać o ograniczony dostęp do sprzętu, regularnie weryfikować stan zabezpieczeń i zmieniać hasła dostępowe do systemów operujących.

W sytuacji, kiedy nasz monitoring wizyjny obejmuje przestrzeń publiczną powinniśmy także poinformować osoby postronne w dostatecznym stopniu o tym, że przebywając na terenie przylegającym do naszej posesji mogą być nagrane. Taka informacja może być przedstawiona w postaci tablicy informacyjnej z danymi administratora, celem i czasem przetwarzania danych oraz informacją jaki obszar objęty jest monitoringiem. Warto tez zawrzeć notatkę, gdzie osoby zainteresowane mogą uzyskać więcej informacji np. o podstawie prawnej przetwarzania danych.

Nagrałem i co dalej? Kto może mieć dostęp do nagrań?

Przede wszystkim w sytuacji zarejestrowania na nagraniu osoby postronnej ma ona prawo dostępu do swoich danych na nagraniach. Podczas takiego dostępu musimy pamiętać o anonimizacji danych innych osób tj. zamazaniu ich wizerunków przy pomocy odpowiedniego oprogramowania. Nagrania bez obaw o konsekwencje mogą być udostępnione Policji lub firmie ubezpieczeniowej w związku z napaścią, włamaniem lub zniszczeniem mienia, co zapewnić ma prawidłowy przebieg odpowiednich postępowań. Również osoba trzecia, która ma uzasadniony interes prawny może zażądać dostępu do nagrania i wówczas administrator musi ocenić czy taka prośba jest zasadna. W powyższych przypadkach nie jest konieczna anonimizacja osób, których wizerunek jest utrwalony na nagraniu i nie jest to w takiej sytuacji naruszenie ich danych osobowych – nagranie ma posłużyć identyfikacji takiej osoby jako potencjalnego sprawcy.

Jeżeli monitoring wykorzystywany jest do ochrony osób lub mienia to nie można nagrań zawierających dane osobowe osób trzecich upubliczniać np. w Internecie. Tego typu działanie może rodzić odpowiedzialność prawną i reakcję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, który ma prawo do inspekcji naszego monitoringu wizyjnego oraz skierowania uwag i wytycznych co do jego działania włącznie z zakazem jego stosowania, kiedy ujawni poważne uchybienia.

Podsumowując, w przypadku wątpliwości dotyczących monitoringu wizyjnego na prywatnych posesjach zachęcamy do zadawania pytań i kontaktu z zespołem portalu www.PoznajFakty.pl, lub zasięgnięcia opinii w instytucjach państwowych odpowiedzialnych za ochronę danych osobowych. Urząd Ochrony Danych Osobowych mieści się pod adresem ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa. Strona internetowa: www.uodo.gov.pl , kontaktowy adres e-mail: kancelaria@uodo.gov.pl lub numer infolinii: 605-950-000.

Wkrótce kolejna część cyklu dotycząca monitoringu w przestrzeni publicznej więc zapraszamy do „monitorowania” naszego portalu!

Piotr Cichocki

Artykuły powiązane

• Obrona konieczna. Wyjaśniamy, co na jej temat mówi polskie prawo