W jej ramach przygotowaliśmy poradnik, w którym znajdą oni wszelkie niezbędne informacje o tym, jak postępować, by nie paść ofiarą przestępstwa w Polsce. Wyjaśniamy też, co zrobić, gdy niestety stanie się to naszym udziałem. Poradnik przygotowano w dwóch formatach – wyczerpującej broszury informacyjnej i skróconej ulotki. Wszystkie zawarte w materiałach informacje zostały także opublikowane w dwóch wersjach językowych (po polski u ukraińsku) na stronach portalu PoznajFakty.pl.

Diagnoza zagrożeń

W ramach projektu zdiagnozowaliśmy zagrożenia przestępczością, z jakimi w Polsce mogą mieć ewentualnie do czynienia uchodźcy wojenni z Ukrainy. Oto one:

1. Uwaga na oszustwa związane z podpisywaniem umów o przewłaszczenie lub przeniesienie własności

Oszuści z pełną premedytacją próbują wykorzystać trudną sytuację uchodźców, ich ograniczoną znajomość języka polskiego a także nieświadomość polskich przepisów prawnych. Przewłaszczenie na zabezpieczenie jest jedną z form zabezpieczenia wierzytelności, gdzie dłużnik przenosi własność określonej rzeczy na wierzyciela do czasu spłacenia długu lud spełnienia innego świadczenia. Oszuści wykorzystują tę formę, aby przejąć od uchodźców różne ruchomości o znacznej wartości (np. samochody). Zdarzają się także próby nakłonienia uchodźców do nieświadomego przeniesienia własności nieruchomości w Polsce, a nawet poza granicami.

2. Uwaga na oszustów oferujących w Internecie pośrednictwo w tłumaczeniu dokumentów, certyfikatów czy świadectw

Oszuści bezprawnie podają się za tłumaczy przysięgłych i oferują usługi dla obywateli Ukrainy. Domagają się płatności z góry za usługi tłumaczeń różnego rodzaju dokumentów. Oszustwo polega na tym, że nie tylko nie wykonują usługi, pobierając za to wynagrodzenie z góry, ale mają też dostęp do danych osobowych i dokumentów nieświadomych pokrzywdzonych ofiar. Dane te mogą posłużyć do kolejnych przestępstw lub zaciągania kredytów, pożyczek czy też innych zobowiązań na konto pokrzywdzonego. Należy pamiętać, że tłumacze przysięgli w Polsce są grupą zawodową zaufania publicznego, a wpis na listę tłumaczy poprzedzony jest egzaminem państwowym.

3. Uwaga na oszustów dopuszczających się szantażu i zatrzymywania paszportu oraz innych dokumentów

Przestępcy biorą na cel osoby przekraczające granicę, które w związku z ucieczką przed wojną mogą być podatne na sugestię i nieświadome w różnych sytuacjach związanych z okazaniem dokumentów tożsamości. Przestępcy bezprawnie zatrzymują paszporty i inne dokumenty, domagając się pieniędzy lub innych korzyści majątkowych w zamian za ich zwrot. Jednocześnie szantażują lub przymuszają do różnego rodzaju aktywności, nielegalnej pracy, świadczenia usług seksualnych, itp., a ofiara bez dostępu do dokumentów nie może się skutecznie bronić.

4. Uwaga na oszustwa związane z rejestracją kart prepaid na tzw. „słupa”

Pamiętajmy, że telefoniczne karty prepaid w Polsce podlegają obowiązkowej rejestracji przy użyciu dokumentów tożsamości. Przestępcy oferują pozostającym w trudnej sytuacji materialnej lub nieświadomym uchodźcom z Ukrainy wynagrodzenie za zarejestrowanie takiej karty na ich nazwisko i przy użyciu ich dokumentów. Później karty te i ich numery są wykorzystywane w różnego rodzaju procederach przestępczych, a ich ewentualne ściganie jest utrudnione, bo rejestr prowadzi do osób, na które zarejestrowano karty, a które niekoniecznie były zaangażowane w proceder przestępczy. Tzw. „słup” to osoba mniej lub bardziej świadoma swojej roli jako figurant rejestrujący kartę prepaid i jej numer na siebie. W całym procederze może być ofiarą, ale także jej rola może przybierać formę pomocnictwa w przestępstwie.

5. Uwaga na przestępców organizujących proceder przemytu z i na Ukrainę

Proceder przemytu jest zróżnicowany i może przybierać różne formy. Przestępcy wykorzystują nieświadome osoby przekraczające granicę polsko-ukraińską i podrzucają im kontrabandę o wysokiej wartości, w różnych ilościach – w miejscu docelowym, po przekroczeniu granicy, towar odbierany jest przez inne osoby, często podstępem lub siłą. Zdarza się też, że przestępcy proponują korzyści finansowe za pomocnictwo w procederze przemytu osobom przekraczających granicę. Uciekają się też do szantażu, wymuszeń i gróźb, aby osiągnąć zamierzony efekt. Przemyt dotyczy głównie alkoholu, papierosów, narkotyków i substancji psychoaktywnych, ale także leków czy przedmiotów wysokiej wartości, które podlegają ocleniu. Zarówno przemyt jak i udział w zorganizowanej grupie przestępczej podlegają surowym karom w polskim systemie prawnym.

6. Uwaga na oszustwa związane z programami pomocowymi dla uchodźców

W ramach pomocy dla uchodźców zarówno rząd RP jak i organizacje pozarządowe oraz zwykli obywatele organizują różnego rodzaju akcje, zbiórki, programy pomocowe. Niestety te formy wsparcia są wykorzystywane przez przestępców do wyłudzania pieniędzy przy pomocy fałszywych zbiórek. Zdarza się też, że przestępcy czyhają na beneficjentów programów pomocowych i okradają ich z otrzymywanych świadczeń ,działając zarówno bezpośrednio jak i z wykorzystaniem Internetu czy innych form komunikacji zdalnej.

7. Uwaga na oszustów oferujących korzyści finansowe za założenie rachunku ROR w banku, wzięcie kredytu, pośrednictwo w przelewach większych kwot pieniężnych, a także pomocnictwo w obchodzeniu sankcji

Oszuści oferują różnej wysokości korzyści majątkowe w zamian za założenie rachunku w banku i udostępnienie im go pod naszym nazwiskiem. Jest to tzw. proceder „na słupa” – figurujemy jako właściciel rachunku i ponosimy za niego pełną odpowiedzialność, a oszuści wykorzystują go do kolejnych przestępstw finansowych, np. wyłudzania kredytów, pośrednictwa w przelewaniu większych kwot pieniężnych, za pomocą których odbywa się pranie brudnych pieniędzy, finansowanie terroryzmu lub obchodzenie sankcji nałożonych na różne podmioty, np. w związku z agresją na Ukrainę.

8. Uwaga na oszustwa związane z podpisywaniem umów o świadczenie różnych usług

Wojnę próbują na różne sposoby wykorzystać oszuści. Niestety dochodzi też do sytuacji, gdzie podmioty oferujące różnego rodzaju usługi (operatorzy komórkowi, ubezpieczyciele, telewizje kablowe itp.) lub pośrednicy zajmujący się ich sprzedażą, wykorzystują nieświadomość i nieznajomość języka polskiego uchodźców i proponowane oferty są w zawyżonych cenach lub nie dorównują zakresem usług tym w standardowej ofercie. Pamiętajmy, że konsumenci w Polsce nie mogą być dyskryminowani w obrocie ze względu na ich pochodzenie lub niedostateczną znajomość języka polskiego.

9. Uwaga na oszustów oferujących samochody używane w atrakcyjnej cenie

Oszuści oferują w atrakcyjnej cenie samochody używane różnych marek. Bardzo często dokumenty tych samochodów są niekompletne, nieaktualne, mogą być sfałszowane. Oferowane samochody mogą być powypadkowe lub w wątpliwym stanie technicznym. Mogą mieć wycięte filtry DPF lub katalizatory, których brak może przeszkodzić w uzyskaniu wymaganego okresowego przeglądu technicznego. Rzadziej zdarzają się przypadki próby sprzedaży samochodu kradzionego ze względu na cyfrowy rejestr pojazdów.

10. Uwaga na oszustów, którzy organizują przestępczy proceder handlu ludźmi

Oszuści, pośrednicy w procederze przestępczym oraz zorganizowane grupy przestępcze wykorzystują konflikty zbrojne na świecie do czerpania korzyści majątkowych z tzw. handlu ludźmi. Proceder ten jest zróżnicowany i charakteryzuje się kreatywnością metod namierzania, selekcjonowania i pozyskiwania ofiar. Przestępcy są bezwzględni, a ich ofiary sprzedawane są do nielegalnych domów publicznych w różnych regionach świata, zmuszane są do niewolniczej pracy, przemytu, a nawet mordowane w celu pozyskania organów sprzedawanych później na czarnym rynku. Z procederem tym wiąże się też handel dziećmi, które sprzedawane są do zamożnych rodzin, w normalnej procedurze nie kwalifikujących się do adopcji.

11. Uwaga na oszustów, którzy sprzedają nielegalne recepty lub handlują lekami

Oszuści wykorzystują nieobeznanych w funkcjonowaniu polskiego systemu ubezpieczenia zdrowotnego imigrantów z Ukrainy. Oferują sfałszowane recepty na różne leki, do których dostępu nie mają osoby bez polskiego ubezpieczenia zdrowotnego, za odpowiednią opłatą albo wprost handlują nielegalnymi lekami poza oficjalnym obiegiem, zawyżając ich cenę. Zazwyczaj sfałszowane recepty dotyczą drogich i niedostępnych powszechnie leków. Fałszowanie recept jest karalne i grozi za nie kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności. Podobnie jest z handlem lekami na receptę bez zezwolenia – za taki występek także grozi kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

12. Uwaga na oszustwa związane z depozytami rzeczy i gotówki, lombardami

Wojnę próbują na różne sposoby wykorzystać oszuści. Pojawiają się oferty usług deponowania rzeczy ruchomych, a nawet gotówki realizowane przez nierzetelne firmy lub po prostu osoby fizyczne. Nie tylko pobierają one opłaty za rzekomy depozyt i przechowanie, ale kiedy po czasie domagamy się ich zwrotu. firma lub osoba unika kontaktu. Nie odbiera telefonów i przestaje funkcjonować pod adresem, gdzie była zawierana umowa. Niestety zdarzają się też przypadki oszustw w punktach usługowych typu lombard. Właściciele i pracownicy wykorzystują nieświadomość uchodźców z Ukrainy i ich dramatyczną sytuację materialną i zaniżają wycenę rzeczy pozostawianych w zastaw za krótkoterminowe pożyczki lub stosują nieadekwatne odsetki i dodatkowe opłaty.

13. Uwaga na oszustów oferujących wymianę walut poza instytucjami do tego przeznaczonymi – kantorami i bankami

Oszuści oferują pozornie korzystną wymianę walut, np. na dworcach kolejowych, lotniskach, w pobliżu sklepów czy ciągów komunikacyjnych w dużych miastach. Wykorzystują nieuwagę, nieświadomości i często pośpiech poszkodowanych, a także obiecują lepszy kurs wymiany. Do procederu oszuści wykorzystują sfałszowane banknoty, banknoty wycofane z obiegu, a także wzory banknotów, które nie są oficjalnymi środkami płatniczymi w RP. Należy pamiętać, że w Polsce oficjalnym środkiem płatniczym są znaki pieniężne wyemitowane przez Narodowy Bank Polski.

14. Uwaga na oszustów oferujących w Internecie pośrednictwo w załatwieniu prawa jazdy lub innych polskich uprawnień czy dokumentów

Pośrednicy oferują załatwienie prawa jazdy, którego wydawaniem zajmują się Wojewódzkie Ośrodki Ruchu Drogowego, a którego wydruk jest nadzorowany i prowadzony przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych. W zamian domagają się zapłaty różnych sum pieniędzy sięgających nawet kilku tysięcy złotych. Podobna sytuacja dotyczy innych uprawnień i dokumentów wydawanych w Polsce przez oficjalne urzędy lub licencjonowane podmioty prywatne.

15. Uwaga na oszustów oferujących pośrednictwo w załatwieniu pracy w zamian za wynagrodzenie lub pracę na czarno

Oszuści oferują usługi pośrednictwa pracy w zamian za bezprawne opłaty. W polskim prawie pośrednictwo pracy musi uzyskać wpis do rejestru Urzędu Marszałkowskiego danego województwa i nie może pobierać od kandydatów do pracy żadnych opłat. Oszuści obiecują pomoc w znalezieniu pracy, załatwieniu formalności, a często po zapłaceniu im ustalonej sumy pieniędzy znikają bez obiecanej pomocy czy pracy. Kolejnym procederem jest oferowanie pracy na czarno bez konkretnej umowy – oszuści często oferują atrakcyjne stawki wynagrodzenia, ale taki pracownik nie ma wówczas ochrony pracowniczej i nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu czy społecznemu. Bardzo często pracownik pracujący na czarno po przepracowaniu ustalonego okresu w ogóle nie otrzymuje wynagrodzenia. Jednocześnie praca na czarno może wiązać się z odpowiedzialnością także dla pracownika – np. w postaci kary grzywny.

Cele projektu i ich realizacja

Celem głównym projektu kampanijnego jest:

a) upowszechnianie idei, postaw i wzorców na przykładzie kampanii informacyjnych, w tym dotyczących uchodźców z Ukrainy;

b) przeciwdziałanie ugruntowywaniu się stereotypów stanowiących pośrednią przyczynę przestępczości na przykładzie kampanii dotyczącej uchodźców z Ukrainy.

W przypadku kampanii dotyczącej uchodźców z Ukrainy cele te są realizowane poprzez:

a) upowszechnianie wiedzy o polskim prawie służącej upowszechnieniu wśród Ukraińców wzorców postawy służącej bezpieczeństwu w Polsce, unikaniu sytuacji niebezpiecznych i mogących skutkować staniu się ofiarą przestępstwa;

b) przeciwdziałanie ugruntowywaniu się stereotypów stanowiących pośrednią przyczynę przestępczości poprzez upowszechnianie wiedzy o prawdziwych, a nie stereotypowych zasadach obowiązującego w Polsce prawa.

Cele szczegółowe projektu to:

1. Opracowanie konkretnych mechanizmów informacyjnych, zwiększających świadomość społeczeństwa na temat przestępczości i przeciwdziałania jej występowaniu.

2. Przybliżenie obywatelom prawnych mechanizmów postępowania w sytuacjach zagrożenia przestępczością

3. Uświadomienie i edukacja społeczeństwa w zakresie rozwiązań i działań koniecznych do podjęcia przez osoby pokrzywdzone.

4. Upowszechnianie zapisów prawa w celu edukowania w zakresie przeciwdziałania przyczynom przestępczości

5. Przeciwdziałanie ugruntowywaniu się stereotypów stanowiących pośrednią przyczynę przestępczości

W przypadku kampanii dotyczącej uchodźców z Ukrainy cele te są realizowane poprzez:

1. Utrwalenie, dzięki bezpłatnym wydawnictwom, wśród obywateli Ukrainy przebywających w Polsce wiedzy o tym, gdzie i w jaki sposób należy szukać wsparcia prawnego.

2. Przekazanie obywatelom Ukrainy bezpłatnych materiałów informacyjnych, dzięki którym dowiadują się, jak postępować w sytuacjach zagrożenia przestępczością.

3. Uświadomienie i edukacja obywateli Ukrainy, poprzez bezpłatne wydawnictwa, jakie należy podjąć działania w przypadku bycia osobą pokrzywdzoną przestępstwem.

4. Poinformowanie obywateli Ukrainy w bezpłatnych materiałach informacyjnych o konkretnych zapisach polskiego prawa.

5. Zapobieganie poprzez upowszechnianie wiedzy w bezpłatnych wydawnictwach ugruntowywaniu się stereotypowego myślenia o polskim prawie, które mogą wykorzystywać przestępcy.

Rezultaty projektu i sposoby ich uzyskania

Zasadniczym rezultatem projektu jest zwiększenie wiedzy i świadomości adresatów kampanii dot. obywateli Ukrainy na temat rodzajów przestępstw, na jakie są narażeni, możliwości przeciwdziałania im, przysługujących im praw oraz dostępnych form pomocy w przypadku pokrzywdzenia przestępstwem.

Wartość bazowa - 0

Wartość docelowa - 80

Wskazana wartość docelowa jest badana za pośrednictwem ankiety dotyczącej zwiększenia świadomości umieszczonej na stronie internetowej PoznajFakty.pl. Przyjęto założenie, że u 80% nastąpi przyrost wiedzy. Tak też się stało w praktyce. Na początku kampanii promocyjnej przeprowadzono pierwszą sondę. Obywatelom Ukrainy zadano pytanie w języku ukraińskim:

„Jak oceniasz poziom swojej wiedzy na temat na temat potencjalnych przestępstw, na jakie są narażeni są obywatele Ukrainy w Polsce, przysługujących im praw oraz dostępnych form pomocy w przypadku pokrzywdzenia przestępstwem?”

- Jest wystarczający

- Jest niewystarczający

- Nie mam zdania

Wyniki sondy wskazywały na niemal śladowy stan wiedzy:

- Jest wystarczający – 9,09 proc.

- Jest niewystarczający – 81,82 proc.

- Nie mam zdania – 9,09 proc.

W trakcie dystrybucji materiałów informacyjnych obywateli Ukrainy, którym je przekazywano, poproszono o zapoznanie się z materiałami i udział w kolejnej sondzie umieszczonej na portalu PoznajFakty.pl. Tym razem wyniki okazały się diametralnie odmienne:

- Jest wystarczający – 89,8 proc.

- Jest niewystarczający – 2,04 proc.

- Nie mam zdania – 4,08 proc.

Oznacza to, że osiągnięto zakładaną wartość docelową. A u ponad 80 proc. ankietowanych nastąpił przyrost wiedzy o polskim prawie. Oznacza to także, że materiały informacyjne zostały przygotowane w sposób profesjonalny i uwzględniający najważniejsze zagrożenia, z jakimi mogą się spotkać w Polsce uchodźcy wojenni z Ukrainy.

Produkty zadania

1. Liczba przeprowadzonych kampanii informacyjnych – 1

Zrealizowano.

Wszystkie materiały informacyjne zostały wydrukowane.

Duża część materiałów informacyjnych została rozdystrybuowana.

Opublikowano wszystkie zaplanowane artykuły na Portalu PoznajFakty.pl.

Wyemitowano wszystkie zaplanowane spoty promocyjne w radiach.

Zorganizowano dostępną dla wszystkich zainteresowanych debatę online.

2. Liczba debat online zorganizowanych po każdej kampanii informacyjnej – 1

Zrealizowano

W debacie wzięły udział 3 osoby – prowadząca i dwóch prawników ekspertów.

W sumie debatę obejrzało ponad 200 osób. Jest ona nadal dostępna na portalu PoznajFakty.pl i na jego kanale w serwisie YouTube.

3. Liczba wydanych broszur informacyjnych (średnio 10.000 w zakresie jednej kampanii) – 30 000

Zrealizowano

Dzięki poszukiwaniu solidnych i atrakcyjnych cenowo wykonawców udało się nawet znacząco przekroczyć zakładaną ilość. W sumie wydrukowano 30 000 broszur informacyjnych. Były one, są i będą nadal dystrybuowane poprzez m.in. ośrodki działające w ramach sieci Funduszu Sprawiedliwości, Centra Pomocy Uchodźcom i migrantom Caritas, punkty recepcyjne, współpracujące fundacje, placówki Straży Granicznej. Zorganizowano też akcje bezpośredniego rozdawania broszur w miejscach gromadzenia się Ukraińców – w punktach recepcyjnych, miejscach udzielania pomocy czy w pobliżu dużych centrów handlowych.

4. Liczba ulotek dot. kampanii informacyjnych (średnio 100.000 w zakresie jednej kampanii) – 100 000

Zrealizowano

Wydrukowano w sumie zakładane w projekcie 100 000 ulotek. Były one, są i będą nadal dystrybuowane poprzez m.in. ośrodki działające w ramach sieci Funduszu Sprawiedliwości, Centra Pomocy Uchodźcom i Migrantom Caritas, punkty recepcyjne, współpracujące fundacje, placówki Straży Granicznej. Zorganizowano też akcje bezpośredniego rozdawania broszur w miejscach gromadzenia się Ukraińców – w punktach recepcyjnych, miejscach udzielania pomocy czy w pobliżu dużych centrów handlowych.

5. Liczba materiałów na portalu - produkty kampanii PR (min. 30 w zakresie jednej kampanii) - 34

Zrealizowano

W sumie na portalu PoznajFakty.pl ukazały się 34 artykuły poświęcone kampanii.

6. Liczba instytucji, zainteresowanych wspólnymi działaniami w zakresie

upowszechniania rezultatów kampanii – 40

W sumie udało się zainteresować wspólnymi działaniami w zakresie

upowszechniania rezultatów kampanii. Są to m.in. Centra Pomocy Uchodźcom i Migrantom Caritas, ośrodki działające w ramach sieci Funduszu Sprawiedliwości, Ministerstwo Sprawiedliwości, oddziały Straży Granicznej, rządowe punkty recepcyjne, itp.

Kampania promocyjna

Przeprowadzeniu kampanii informacyjnej towarzyszyła zakrojona na szeroką skalę

wielokanałowa kampania informacyjno-promocyjna. Aby dotrzeć do jak największej części społeczeństwa kampania był realizowana w mediach tradycyjnych (lokalnych) oraz elektronicznych/społecznościowych, w tym poprzez druk broszur i ulotek. Wszystkie działania informacyjno-promocyjne podejmowane w ramach kampanii były zgodne z wytycznymi w zakresie informacji i promocji projektów realizowanych w ramach środków Dysponenta Funduszu. Oznacza to, że wszelkie dokumenty projektowe, produkty i materiały informacyjno-promocyjne, publikacje, prezentacje oraz inne formy komunikacji zawierają informacje na temat dofinansowania z Funduszu Sprawiedliwości. Wszystkie były też skonsultowane i zaakceptowane przez dysponenta.

W kampanii użyte zostały trzy podstawowe kanały dotarcia do grup docelowych, w ramach których wykorzystywano różne narzędzia informacyjno-promocyjne dostosowane do potrzeb odbiorców:

1. internet – obejmujący PR internetowy:

- opublikowano 34 artykuły na portalu PoznajFakty.pl, część z nich znalazła się też na profilach portalu w mediach społecznościowych,

- zrealizowano debatę online, która była i jest dostępna na portalu PoznajFakty.pl, a także na jego profilu na YouTube.

2. media tradycyjne – publikacje płatne oraz prowadzenie PR w wybranych mediach głównie lokalnych.

- przeprowadzono kampanie informacyjne na antenie 5 rozgłośni radiowych: Radia RDN Małopolska, Radia eM Kielce, Katolickiego Radia Zamość, Radia RDN Nowy Sącz i Radia Warszawa. W ramach kampanii przygotowano spot promocyjny w formie rozmowy z ekseprtem-prawnikiem, który został wyemitowany łącznie blisko 150 razy.

3. różne formy promocji bezpośredniej – w tym m.in. użycie materiałów informacyjno- promocyjnych tj. dostarczenie ulotek, broszur umieszczenie w określonych miejscach.

Materiały były, są i będą nadal dystrybuowane poprzez m.in. ośrodki działające w ramach sieci Funduszu Sprawiedliwości, Centra Pomocy Uchodźcom i Migrantom Caritas, punkty recepcyjne, współpracujące fundacje, placówki Straży Granicznej. Zorganizowano też akcje bezpośredniego rozdawania broszur w miejscach gromadzenia się Ukraińców – w punktach recepcyjnych, miejscach udzielania pomocy czy w pobliżu dużych centrów handlowych.

(np)