Pierwszym z rozwiązań systemowych jest zwolnienie od pracy potocznie zwane opieką, które przysługuje rodzicom na mocy art. 188 Kodeksu pracy. Rodzic dziecka w wieku do 14 lat może skorzystać z tego rozwiązania z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, w wymiarze 16 godzin lub 2 dni w ciągu roku kalendarzowego. Pracownik składa pracodawcy wniosek o udzielenie czasu wolnego, powołując się na powyższe przepisy. Co do zasady pracodawca nie powinien takiego wniosku odrzucać, chyba że ma ku temu ważny, obiektywny powód.

Pracownik w pierwszym wniosku w danym roku decyduje też o sposobie wyliczenia czasu wolnego – czy ma on być rozliczany w godzinach czy w dniach. Nie musi więc korzystać od razu z całego wymiaru, jeżeli nie jest to konieczne. Pracownik może wykorzystać w danym dniu np. 2 godziny opieki, a pozostałe godziny w roku kalendarzowym przy innej okazji. Decyzja w takiej sytuacji leży po stronie pracownika. Pracodawca powinien umożliwić pracownikowi wykonywanie pracy w pozostałe godziny w dniu, w którym wykorzystał on mniejszą liczbę godzin na opiekę niż wynosi jego godzinowy wymiar pracy.

Prawo do opieki, jeżeli nie zostanie wykorzystane w danym roku kalendarzowym nie przechodzi jak np. urlop wypoczynkowy na kolejny rok, za niewykorzystaną opiekę nie przysługuje też ekwiwalent pieniężny. Mówiąc wprost warto więc korzystać z tego uprawnienia w roku kalendarzowym, w którym nabyło się do niego prawo, bo prawo do niego się nie kumuluje.

Prawo do skorzystania z tego mechanizmu nie przysługuje rodzicom, których pozbawiono władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Wymiar czasu wolnego nie jest też uwarunkowany liczbą wychowywanych dzieci. Prawo do dodatkowych dni wolnych wygasa wraz z ukończeniem przez dziecko 14 roku życia. Jeżeli rodzic pracuje w kilku miejscach pracy to prawo do dni wolnych uzyskuje w obu miejscach oddzielnie. Warto dodać, że prawo do dni wolnych zachowują także rodzice rozwiedzeni lub pozostający w nieformalnym konkubinacie.

Co w sytuacji, kiedy konieczna jest dłuższa opieka nad młodszym dzieckiem, opieka nad starszym dzieckiem lub innymi członkami rodziny dotkniętymi chorobą i wymagającymi opieki? Z pomocą przychodzi tzw. zasiłek opiekuńczy, który przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym w ZUS. Katalog osób, które automatycznie podlegają takiemu ubezpieczeniu według informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kształtuje się następująco:

• pracownicy

• członkowie rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych

• pracownicy wykonujący pracę nakładczą

• wykonujący pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy- zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług albo współpracujący z osobą, która wykonuje taką umowę, lub pracujący na podstawie umowy uaktywniającej, np. niania

• prowadzący pozarolniczą działalność lub współpracujący z osobą, która prowadzi taką działalność

• wykonujący odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania

• odbywający służbę zastępczą

• duchowni.

Prawo do powyższego zasiłku opiekuńczego przysługuje osobom zwolnionym z wykonywania pracy na podstawie zwolnienia lekarskiego przysługującego w ramach wykonywanej nad najbliższymi opieki. Uprawnienie do zasiłku przysługuje nam, kiedy wykonujemy opiekę nad:

• dzieckiem, które nie ukończyło 8 lat i wystąpiła jedna z następujących sytuacji:

- nieprzewidziane zamknięcie żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których Twoje dziecko uczęszcza,

- konieczność izolacji dziecka z powodu podejrzenia o nosicielstwo choroby zakaźnej,

- choroba niani (z którą masz zawartą umowę uaktywniającą, lub dziennego opiekuna, którzy opiekują się dzieckiem,

- poród lub choroba Twojego małżonka lub rodzica Twojego dziecka, którzy stale opiekują się dzieckiem, a poród lub choroba uniemożliwia tę opiekę,

- pobyt w szpitalu albo innej placówce leczniczej Twojego małżonka lub rodzica Twojego dziecka, którzy stale opiekują się dzieckiem;

• dzieckiem niepełnosprawnym (tj. dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji), które nie ukończyło 18 lat, jeśli wystąpiła jedna z następujących sytuacji:

- poród lub choroba Twojego małżonka lub rodzica Twojego dziecka, którzy stale opiekują się dzieckiem, jeśli poród lub choroba uniemożliwia im opiekę,

- pobyt w szpitalu albo innej placówce leczniczej Twojego małżonka lub rodzica Twojego dziecka, którzy stale opiekują się dzieckiem;

• chorym dzieckiem niepełnosprawnym, które nie ukończyło 18 lat;

• chorym dzieckiem;

• innym niż dziecko chorym członkiem rodziny.

Okres, w którym wypłacany jest zasiłek uzależniony jest od tego nad kim sprawujemy opiekę i kształtuje się następująco:

• 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opiekujesz się zdrowym dzieckiem do lat 8 lub chorym dzieckiem do lat 14, w tym także dzieckiem niepełnosprawnym w tym wieku, albo

• 14 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opiekujesz się dzieckiem w wieku ponad 14 lat lub innym chorym członkiem rodziny,

• 30 dni w roku kalendarzowym, jeśli opiekujesz się:

- chorym dzieckiem niepełnosprawnym, które ukończyło 14 lat, ale nie ukończyło 18 lat, albo

- dzieckiem niepełnosprawnym, które ukończyło 8 lat, ale nie ukończyło 18 lat, jeśli w wyniku porodu, choroby albo pobytu w szpitalu Twojego małżonka lub rodzica Twojego dziecka, którzy stale opiekują się dzieckiem, nie mogą oni opiekować się dzieckiem niepełnosprawnym.

Powyższe przedziały czasowe są okresami maksymalnymi więc ewentualny zbieg prawa i sytuacji uprawniających nie umożliwia zwiększenia okresu prawa do zasiłku ponad 60 dni w roku kalendarzowym.

Wysokość zasiłku opiekuńczego co do zasady wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku i wypłacane jest za każdy dzień opieki, także dni ustawowo wolne od pracy.

Prawo do zasiłku powstaje wraz z zaistnieniem konkretnych zdarzeń losowych lub wystąpienia choroby dzieci lub innych członków rodziny.

W razie wątpliwości dotyczących okoliczności towarzyszących konkretnej sytuacji warto sprawdzić wytyczne na stronie ZUS (https://www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-opiekunczy), skorzystać z formularzy kontaktowych lub skontaktować się z infolinią urzędu (https://www.zus.pl/o-zus/kontakt/centrum-obslugi-telefonicznej-cot-)

Podsumowując, w przypadku krótkiej choroby lub wypadku losowego mamy możliwość skorzystania z 16 godzin lub 2 dni opieki nad dzieckiem do 14 roku życia, w przypadkach poważniejszych - z okresów zwolnienia lekarskiego podpartego zasiłkiem opiekuńczym nawet do 60dni w roku kalendarzowym przy zachowaniu prawa do świadczenia rekompensującego dochód z tego okresu.

W razie jakichkolwiek pytań zachęcamy także do kontaktu z nami pod adresem kontakt@poznajfakty.pl.

Piotr Cichocki

Źródło: opracowanie własne, zus.pl, pip.gov.pl

Raport powstał we współpracy z Instytutem Audytu Obiektywizmu Medialnego

Artykuły powiązane

• Uwaga na kolejną sztuczkę oszustów. Fałszywe SMS-y o skierowaniu na kwarantannę
• PRAWNIK ODPOWIADA. Czy ZUS może cofnąć prawo do pobierania świadczenia 500 plus dla seniorów?
• PRAWNIK ODPOWIADA. Czy w trakcie zwolnienia lekarskiego można zmienić miejsce pobytu?