IAOM w swoich raportach analizuje przekazy w polskich i zagranicznych mediach. Bierze też pod lupę tematy, którymi zajmują się dziennikarze i przygląda się problemom, które pojawiają się w mediach, pogłębiając medialne komunikaty.

Z naszych analiz wynika, że największe sukcesy w zwalczaniu lichwy mieszkaniowej mają dwie polskie prokuratury. Chodzi o Prokuraturę Regionalną w Gdańsku i Prokuraturę Okręgową w Piotrkowie Trybunalskim.

Śledztwo Prokuratury Regionalnej w Gdańsku

Prokuratura Regionalna w Gdańsku w efekcie śledztwa prowadzonego od kwietnia 2016 roku skierowała już 4 akty oskarżenia przeciwko 21 oskarżonym. Wśród nich są członkowie zorganizowanej grupy przestępczej. To pożyczkodawcy, osoby z nimi współpracujące i notariusze. Oto najważniejsze efekty śledztwa:

• Wszystkim oskarżonym zarzucono dotąd aż 264 przestępstwa.

• Przestępstwami tymi pokrzywdzonych zostało 171 osób.

• Wartość utraconych przez poszkodowanych mieszkań i innych nieruchomości wynosi prawie 26 mln zł.

Zarzuty dla mafiosów

Przeanalizowaliśmy charakter zarzutów, które znajdują się we wszystkich 4 aktach oskarżenia. Wśród nich są:

• zarzuty udziału w zorganizowanej grupie przestępczej;

• zarzuty doprowadzenia pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia swoim mieniem;

• zarzuty wykorzystywania niezdolności pokrzywdzonych do właściwego rozumienia swoich działań z racji wieku, zdrowia czy też w efekcie wykorzystania przymusowego położenia;

• zarzuty prania brudnych pieniędzy;

• zarzuty uporczywego nękania;

• zarzuty działania na szkodę Skarbu Państwa;

• zarzuty fałszowania dokumentów;

• zarzuty uczynienia z przestępstwa stałego źródła dochodu.

Rola notariuszy

Wyjątkowo oburzająca była rola notariuszy, którzy byli członkami lichwiarskiej mafii. Oskarżono ich o 37 przestępstw. Wśród nich znajdują się:

• ułatwienie doprowadzenia pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia mieniem;

• niedopełnienie obowiązku sporządzenia aktu notarialnego w rzetelny sposób.

Mechanizm przestępstwa

Przyjrzeliśmy się w szczegółach jednemu z aktów oskarżenia skierowanemu przez gdańską prokuraturę. Został on skierowany do Sądu Okręgowego w Gdańsku. Aktem oskarżenia objęto 5 osób, mieszańców województwa pomorskiego. Oskarżonym zarzucono popełnienie łącznie 45 przestępstw na szkodę 31 pokrzywdzonych. Jak informuje prokuratura, zarzuty dotyczą doprowadzenia pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci nieruchomości o wartości od 70.000 do 550.000 złotych – łącznie o wartości ponad 3.300.000 złotych. Oskarżonym zarzucono również działanie w zorganizowanej grupie przestępczej, pranie brudnych pieniędzy oraz podrabianie dokumentów.

Prokuratura Regionalna w Gdańsku poinformowała o szczegółach przestępczego procederu. Oto fragment komunikatu śledczych, w którym wyjaśniono mechanizm działania mafii:

Oskarżeni, działając w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, wyszukiwali osoby nieporadne, znajdujące się w trudnym położeniu i posiadające zadłużone mieszkania własnościowe lub spółdzielcze. Obiecując im spłatę zadłużenia i pomoc w znalezieniu tańszego lokalu, nakłaniali je do zawarcia umowy sprzedaży posiadanych nieruchomości. Z ustaleń tych nie wywiązywali się, nie przekazywali także pokrzywdzonym żadnych kwot z tytułu zwartych umów, doprowadzając pokrzywdzonych do utraty nieruchomości.

Nadto oskarżeni, działając wspólnie z innymi osobami podrobili dowód osobisty wyłudzając dane jednego z pokrzywdzonych. Posługując się tak podrobionym dokumentem uzyskali pełnomocnictwo notarialne do reprezentowania pokrzywdzonego, a następnie posługując się wyłudzonym pełnomocnictwem, zamierzali dokonać sprzedaży należącej do pokrzywdzonego nieruchomości, czym usiłowali doprowadzić go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości.

Śledczy ustalili także, że oskarżeni w tej sprawie podejmowali także czynności związane z fikcyjnym przekazywaniem między sobą wyłudzonych nieruchomości, celem udaremnienia albo znacznego utrudnienia stwierdzenia przestępczego pochodzenia korzyści w postaci przejętych nieruchomości.

Działania śledczych

Podsumowaliśmy działania gdańskich śledczych dotyczące wszystkich omawianych aktów oskarżenia. Oto ich przegląd:

• 20 osób ma 300 zarzutów popełnienia przestępstw;

• w ramach konfiskaty rozszerzonej zabezpieczono 47 nieruchomości;

• w sprawie przebadano 2 tys. aktów oskarżenia;

• przygotowywany jest kolejny, piąty już akt oskarżenia;

• przed sądem toczą się cztery procesy karne będące afektem skierowania aktów oskarżenia.

Działania cywilnoprawne

To nie koniec. Prokuratura prowadzi bowiem także działania cywilnoprawne na rzecz osób, które w wyniku działania mafii utraciły swoje nieruchomości. Co konkretnie robią śledczy? Oto skutki ich działań:

• sądy wydają orzeczenia o wstrzymaniu egzekucji z nieruchomości;

• zapadają wyroki stwierdzające nieważność nieuczciwych umów;

• zapadają postanowienia o uzgodnieniu treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym;

• stosowane są wpisy do ksiąg wieczystych z ostrzeżeniem o toczącym się śledztwie w sprawie danej nieruchomości;

• zapadają orzeczenia o zapłatę na rzecz pokrzywdzonych.

Śledztwo Prokuratury Okręgowej w Piotrkowie Trybunalskim

Drugą polską prokuraturą mającą istotne sukcesy w zwalczaniu lichwy mieszkaniowej jest Prokuratura Okręgowa w Piotrkowie Trybunalskim. Prowadzi ona śledztwo, w ramach którego ustalono już 73 osoby pokrzywdzone, które zawarły umowy z jedną z lokalnych spółek. Chodzi o 46 nieruchomości. Zarzuty postawiono w tej sprawie już czterem osobom, które potem objeto aktem oskarżenia.

Jak działała mafia?

Mechanizm przestępstwa w tej sprawie polegał na udzielaniu przez jedną z firm pożyczek zabezpieczonych hipoteką, oświadczeniem o poddaniu się egzekucji lub umową przewłaszczenia nieruchomości. Jak wyjaśnili nam śledczy, poszkodowani w tej sprawie byli wprowadzani w błąd co do rzeczywistych kosztów pożyczki. Wśród wielu dokumentów podsuwano im do podpisania pokwitowania otrzymania różnych kwot w gotówce, co w rzeczywistości nigdy nie miało miejsca. Dodatkowo wprowadzano bardzo wysokie prowizje, zawyżone opłaty notarialne, a w części umów wprowadzano dodatkowego pośrednika, na rzecz którego pobierano kolejne wysokie opłaty, nieuzgodnione z zainteresowanymi. W efekcie dochodziło do sytuacji, że – by zwolnić się z długu – przy pożyczce w wysokości 65 tys. zł należało wpłacić aż blisko 112 tys. zł.

Podobnie jak w sprawie gdańskiej, prokuratorzy podjęli też działania pozakarne w sprawie 15 podpisanych umów.

Instytut Audytu Obiektywizmu Medialnego

listopad 2021

Artykuły powiązane

• Prokuratura skuteczna w walce z lichwiarzami. Zajęto im majątek wart niemal 80 milionów