Wyjaśniając zmiany dotyczące instytucji przedawnienia trzeba przypomnieć, że może ono dotyczyć zarówno karalności czynu zabronionego jak i wykonania kary. Obecnie w przypadku Kodeksu karnego przepisy dotyczące okresów przedawnienia karalności zawarte są w art. 101 § 1 i 2:

§ 1.

Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:

1)

30 - gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa;

2)

20 - gdy czyn stanowi inną zbrodnię;

2a)

15 - gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat;

3)

10 - gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata;

4)

5 - gdy chodzi o pozostałe występki.

5)

(uchylony)

§ 2.

Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia.

Jak widać okresy te są zróżnicowane i uzależnione od wysokości kary lub stopnia popełnionego przestępstwa. Dla najcięższych przestępstw przewidziane są oczywiście najdłuższe okresy przedawnienia, aby zagwarantować organom ścigania możliwość skutecznego dochodzenia sprawiedliwości nawet po wielu latach od popełnionej zbrodni, np. w sytuacji ujawnienia nowych dowodów czy faktów dotyczących zdarzenia. Takie sformułowanie tych okresów ma jednocześnie zagwarantować ofiarom i rodzinom możliwość dochodzenie swoich praw i zabezpieczyć ich interes prawny.

Z kolei przepisy dotyczące przedawnienia wykonania kary zawarte są w art. 103 § 1 i 2:

§ 1.

Nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło lat:

1)

30 - w razie skazania na karę pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat albo karę surowszą;

2)

15 - w razie skazania na karę pozbawienia wolności nie przekraczającą 5 lat;

3)

10 - w razie skazania na inną karę.

§ 2.

Przepis § 1 pkt 3 stosuje się odpowiednio do środków karnych, środków kompensacyjnych oraz przepadku.

Tutaj także mamy do czynienia ze zróżnicowaniem okresów przedawnienia w zależności od wysokości potencjalnej kary. Co więcej, mamy tutaj do czynienia z wyraźnym oznaczeniem momentu, od którego biegnie termin, tj. moment uprawomocnienia się wyroku. W związku z tym praktycznie wyeliminowane są wątpliwości co do długości samego okresu.

Przy okazji warto dodać, że w kodeksie uwzględniono też wyjątki od powyższych terminów przedawnienia lub sytuacje, w których przedawnienia nie stosuje się. Będą to zgodnie z art. 105 zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne, a także: „umyślne przestępstwa: zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia ciała, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności łączonego ze szczególnym udręczeniem, popełnionego przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych.”

Kolejne wyjątki od powyższego wprowadza wspomniana we wstępie „ustawa covidowa”, czyli ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz związanych z nimi sytuacji kryzysowych. Ustawa ta, z dnia 2 marca 2020, weszła w życie 8 marca 2020 i z kolejnymi zmianami obowiązuje do dziś.

W art. 15zzr1 tejże ustawy ustanowiono przepisy dotyczące wstrzymania biegu terminu przedawnienia zarówno dla przedawnienia karalności jak i przedawnienia wykonania kary. Następuje to w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemią, stanu epidemii, ogłoszonych z powodu COVID-19 oraz w okresie do 6 miesięcy po ich odwołaniu. Wspomniane terminy liczy się od dat obowiązywania stanu zagrożenia epidemią, tj. 14 marca 2020 oraz stanu epidemii, tj. 20 marca 2020. Warto zwrócić uwagę, że zawieszenie biegu przedawnienia nie zmienia konkretnych okresów przedawnienia, obowiązujących dla poszczególnych przypadków w Kodeksie karnym – jedynie zawiesza ich bieg na dany okres.

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia w powyższym okresie jest w pełni uzasadnione dla zabezpieczenia interesu poszkodowanych i ofiar przestępstw, a także w interesie organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości. W okresie obowiązywania zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii mamy wszak do czynienia z ograniczonymi możliwościami dochodzenia swoich praw, a także utrudnieniami i wyzwaniami dla działania wymiaru sprawiedliwości. Ustawodawca wyszedł w tej sytuacji naprzeciw zapotrzebowaniu na przepisy ustanawiające wyjątek od reguł dotyczących normalnego trybu funkcjonowania instytucji przedawnienia.

Zachęcamy do zadawania pytań w temacie przepisów ustawy covidowej i innych związanych z prawem i ochroną ofiar przestępstwa i przesyłania ich na naszą skrzynkę kontakt@poznajfakty.pl. Na wszystkie pytania odpowiemy w formie materiału wideo przygotowanego przez naszych ekspertów.

Piotr Cichocki