W ostatnich latach, ustawodawca i Ministerstwo Sprawiedliwości z większą powagą podchodzą do przestępstw majątkowych i szeroko pojętej tematyki majątku pozyskanego w drodze działalności przestępczej. Znowelizowany w tym zakresie, jeszcze w poprzedniej kadencji Sejmu, Kodeks karny przewiduje nowe, skuteczne i wcześniej nieobecne w polskiej przestrzeni publicznej rozwiązania służące do pozbawiania przestępców nielegalnie zdobytych majątków. Polskie prawo karne przewiduje konfiskatę mienia pochodzącego z przestępstw, przepadek korzyści uzyskanych z majątku pochodzącego z przestępstwa, oraz nowe rozwiązanie, tzw. konfiskatę rozszerzoną.

Konfiskatę rozszerzoną wprowadzono do polskiego prawa karnego nowelą z kwietnia 2017 roku, która dodała do Kodeksu karnego art. 44a, o następującej treści:

§ 1.

W razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby pośrednio, korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy albo jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści.

§ 2.

W razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby pośrednio, korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec przepadek niestanowiącego własności sprawcy przedsiębiorstwa osoby fizycznej albo jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści, a jego właściciel chciał, aby przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści albo, przewidując taką możliwość, na to się godził.

§ 3.

W razie współwłasności przepadek, o którym mowa w § 1 i 2, orzeka się z uwzględnieniem woli i świadomości każdego ze współwłaścicieli i w ich granicach.

§ 4.

Przepadku, o którym mowa w § 1 i 2, nie orzeka się, jeżeli byłoby to niewspółmierne do wagi popełnionego przestępstwa, stopnia zawinienia oskarżonego lub motywacji i sposobu zachowania się właściciela przedsiębiorstwa.

§ 5.

Przepadku, o którym mowa w § 1 i 2, nie orzeka się, jeżeli szkoda wyrządzona przestępstwem lub wartość ukrytej korzyści nie jest znaczna wobec rozmiaru działalności przedsiębiorstwa.

§ 6. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, o którym mowa w § 2, także w innych, szczególnie uzasadnionych przypadkach, kiedy byłby on niewspółmiernie dolegliwy dla właściciela przedsiębiorstwa.

Powyższe przepisy oznaczają, że organy ścigania dysponują możliwością nie tylko, jak dotychczas, zajmowania majątku pochodzącego z przestępstwa, ale także całego przedsiębiorstwa lub udziałów w przedsiębiorstwie, które służyło do działalności przestępczej. Upraszczając, nowelizacja rozszerzyła dotychczasowy katalog rzeczy podlegających przepisom o przepadku mienia.

Co więcej, przepisy dopuszczają przepadek mienia osób trzecich, którym sprawca przestępstwa przekazał mienie, aby uniknąć konfiskaty. W ten sposób organy wymiaru sprawiedliwości uzyskały mechanizm do zwalczania podobnego procederu, niejednokrotnie stosowanego przez przestępów, którzy ukrywali swoje majątki w majątku firmowym lub prywatnym osób trzecich.

Celem mają być zorganizowane grupy przestępcze, które dysponują nie tylko znacznymi środkami i możliwościami unikania odpowiedzialności karnej, ale także dotychczas przenosiły i ukrywały majątek pochodzący z procederu przestępczego np. w majątku firmowym.

Wprowadzenie tego typu rozwiązania daje nie tylko większe pole manewru organom ścigania, ale ma pełnić rolę prewencyjną i stanowić dotkliwszą karę dla przestępców niż dotychczasowy katalog. Niejednokrotnie dla tego typu przestępców kara ograniczenia lub pozbawienia wolności stanowiła mniej dotkliwszą formę niż przepadek całego majątku pochodzącego z działalności przestępczej. Można uznać, że skuteczne egzekwowanie tego typu instrumentu wyeliminuje swoistą patologię, kiedy to przestępcy po odbyciu kary pozbawienia wolności korzystają swobodnie ze środków majątkowych zgromadzonych w toku wcześniejszej działalności przestępczej.

Warto dodać, że konfiskata rozszerzona może być orzeczona jedynie w sytuacji, kiedy sprawca osiągnął z procederu przestępczego korzyść majątkową znacznej wartości (obecnie zgodnie z art. 115 § 5 k.k. kwota powyżej 200 tys zł) i wykorzystał do tego przedsiębiorstwo w znacznej części. Oznacza to, że konfiskacie rozszerzonej nie będą podlegały przedsiębiorstwa, których wykorzystanie w procederze przestępczym było marginalne. Przepisy określają też ramy czasowe w jakich organy ścigania będą mogły badać legalność pochodzenia majątku sprawcy. Okres ten wynosi 5 lat wstecz od popełnienia przestępstwa w sprawie, którego toczy się postępowanie do dnia wydania wyroku w sprawie.

W sytuacji przejęcia przedsiębiorstwa w ramach konfiskaty rozszerzonej przechodzi ono pod zarząd państwa. Takie działanie ma przede wszystkim na celu ochronę interesów firmy, jej kontrahentów i pracowników w okresie swoistego zawieszenia.

Podsumowując, tego typu instytucja chociaż z pozoru może budzić kontrowersje ma przede wszystkim na celu zwiększenie dolegliwości sankcji stosowanych wobec popełniających najcięższe przestępstwa majątkowe i gospodarcze. Co więcej, tego typu kara jest najlepszym rozwiązaniem, które ma na celu przeciwdziałać kontynuowaniu działalności przestępczej po odbyciu ewentualnej kary pozbawienia wolności przez sprawcę.

W przypadku jakichkolwiek pytań w temacie zapraszamy do kontaktu z nasza redakcją pod adresem: kontakt@poznajfakty.pl.

Piotr Cichocki

Artykuły powiązane

• Prokuratura skuteczna w walce z lichwiarzami. Zajęto im majątek wart niemal 80 milionów