Sposoby reagowania organów państwowych na przemoc w rodzinie muszą opierać się na klarownym określeniu, kto jest sprawcą, a kto ofiarą, i przewidywać określone rozwiązania, które mają w takiej sytuacji chronić ofiarę nie tylko na sali sądowej. W polskim systemie prawnym szeroko pojęty zakaz kontaktowania, zbliżania się oraz przebywania i nakaz opuszczenia lokalu mieszkalnego zawarto w rozdziale V Kodeksu karnego, który określa możliwe do zastosowania przez sąd środki karne. Charakterystyka tego typu środków szczegółowo opisana została w art. 41a. Kodeksu. Należy zwrócić uwagę, że polski system prawny przewiduje rozwiązania dostosowane do sytuacji rodzinnej i społecznej, uwzględnia ewentualne pokrewieństwo i złożoną problematykę tego typu spraw.

Podstawowy środek karny określony przepisami art. 41a to zakaz kontaktowania się:

§ 1.

Sąd może orzec zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego lub inne przestępstwo przeciwko wolności oraz w razie skazania za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym zwłaszcza przemocy wobec osoby najbliższej. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do określonych osób - również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego.

§ 2.

Sąd orzeka zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do określonych osób - również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego.

Jak widać w § 1. mamy do czynienia z instytucją fakultatywnego zakazu kontaktowania się. Ustawodawca pozostawił w gestii sądu możliwość orzeczenia tego środka karnego w zależności od towarzyszących sprawie okoliczności. Fakultatywność zakazu dopuszczalna jest tutaj w sytuacjach, kiedy doszło do skazania sprawcy na karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania lub karę w stopniu niższym. Ze względu na wysokość i rodzaj kary przewidzianej za tego typu przestępstwa w większości przypadków sytuacja ogranicza się do warunkowego zawieszenia wykonania kary. Sąd ma tutaj możliwość zastosowania lub odstąpienia od stosowania tego środka karnego w zależności od sytuacji w konkretnej sprawie. Oprócz zasądzonej kary istotna jest też możliwość pojednania się ofiary ze sprawcą chociażby w sytuacji występującego między nimi pokrewieństwa.

W § 2. mamy natomiast przykład obligatoryjnego zakazu kontaktowania się. Taka sytuacja przewidziana jest wtedy, kiedy wobec sprawcy zasądzono karę bezwzględnego pozbawienia wolności oraz kiedy poszkodowanym jest małoletni.

Co warte podkreślenia zakaz w obu powyższych przypadkach może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych interwałach czasowych, również z wykorzystaniem tzw. dozoru elektronicznego.

Kolejnym aspektem określonym w przepisach jest sytuacja tzw. recydywy:

§ 3.

Sąd może orzec zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu dożywotnio w razie ponownego skazania sprawcy w warunkach określonych w § 2.

Oznacza to, że w razie ponownego skazania tego samego sprawcy sąd ma możliwość zastosowania dożywotniego zakazu. W takiej sytuacji system daje możliwość zabezpieczenia interesu prawnego ofiary w sposób prewencyjny. Przepisy te są wyrazem zaostrzenia walki z przestępczością seksualną realizowaną przez Ministerstwo Sprawiedliwości w ostatnich latach. Prewencja w sytuacji zagrożenia recydywą jest szczególnie istotna dla ochrony interesu potencjalnych małoletnich ofiar.

Ponadto przepisy określają zakaz kontaktowania się z konkretnymi osobami więc orzeczenie sądowe musi zawierać imienną identyfikację osób poszkodowanych. Dodatkowo sąd może określić odległość na jaką sprawca może zbliżać się do osób poszkodowanych. Nadzór nad wykonaniem tego środka karnego sąd powierza zawodowemu kuratorowi sądowemu.

Jeżeli sprawca nie zastosuje się do zakazu orzeczonego przez sąd, grozi mu kara pozbawienia wolności do lat 3.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do możliwości zastosowania opisanych powyżej środków karnych zachęcamy do kontaktu z nami pod adresem e-mail kontakt@poznajfakty.pl. Jak zwykle postaramy się odpowiedzieć na wszystkie nurtujące Państwa pytania. Odpowiadamy na każdą wiadomość i udzielimy pomocy nawet w najtrudniejszych i skomplikowanych przypadkach. Forma kontaktu i zadawania pytań jest dowolna, oczywiście gwarantujemy anonimowość.

Ponadto pod adresem https://www.funduszsprawiedliwosci.gov.pl/pl/znajdz-osrodek-pomocy/ znajduje się wyszukiwarka terytorialna oraz wykaz placówek pomocy ofiarom przestępstw, gdzie uzyskają Państwo wszelkie niezbędne informacje oraz wymaganą pomoc. Pamiętajmy, że instytucje te są powołane do pomocy pokrzywdzonym i ofiarom przestępstw więc nie rezygnujmy z przysługujących nam praw.

Piotr Cichocki