Problematyka przemocy w rodzinie, pomoc jej ofiarom i wszelkie działania mające na celu wyeliminowanie tego patologicznego zjawiska od lat są priorytetem ustawodawcy, Ministerstwa Sprawiedliwości oraz zainteresowanych organizacji pozarządowych. Ze względu na stopień złożoności tego typu spraw, problemy z tego zakresu mają charakter interdyscyplinarny. Niejednokrotnie wymagają współdziałania organów wymiaru sprawiedliwości oraz organizacji społecznych i tylko taka współpraca gwarantuje kompleksowe podejście do problemu i możliwość jego rozwiązania.

Przestępstwo przemocy domowej jest uregulowane w rozdziale XXVI Kodeksu karnego w grupie przepisów dotyczących przestępstw przeciwko rodzinie i opiece. Ustawodawca nadał temu zjawisku ogólną nazwę „znęcania się”, a jego penalizację ujął w art. 207 Kodeksu karnego:

§ 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 połączony jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Jak widać w § 1. ustawodawca wskazuje na dwie formy agresji sprawcy wobec ofiary mianowicie fizyczną i psychiczną. Co bardzo istotne, obie formy są tak samo penalizowane, a policyjne statystyki wskazują na coraz częstsze występowanie znęcania się w formie psychicznej. Wskazano też zbiór osób potencjalnie poszkodowanych. Katalog ten nie zamyka się na osobach najbliższych, ale zalicza do grona ewentualnych ofiar także osoby pozostające w stałym lub tymczasowym stosunku zależności od sprawcy. Listę zamykają osoby małoletnie lub nieporadne ze względu na stan fizyczny lub psychiczny. W ten sposób system prawny szeroko ujmuje katalog potencjalnych ofiar tego rodzaju przestępstw.

Podstawowy typ przestępstwa jest tutaj zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Z uwagi na delikatny charakter tego typu spraw i występujące często pokrewieństwo pomiędzy sprawcą a ofiarą, takie rozwiązanie daje szerokie pole manewru zarówno prokuraturze jak i sądom. Możliwość dostosowania wysokości kary wiąże się z uwzględnieniem dobra ofiary oraz pola do ewentualnego pojednania się ze sprawcą.

W § 2 i 3 mamy do czynienia z typem kwalifikowanym, czyli charakteryzującym się znacząco wyższą szkodliwością społeczną. W obu przypadkach kara przewidziana dla sprawcy jest wyższa i wynosi odpowiednio od roku do 10 lat dla sprawcy popełniającego czyn ze szczególnym okrucieństwem oraz od 2 do 12 lat dla sprawcy, którego działanie doprowadziło ofiarę do targnięcia się na własne życie.

Policyjne statystyki pokazują, że na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat liczba wszczętych postępowań jak i stwierdzonych przestępstw spadła. W roku 2019 liczba postępowań wszczętych osiągnęła poziom 30456 spraw, natomiast liczba przestępstw stwierdzonych wyniosła 16416. W roku 1999 było to odpowiednio 32037 oraz 22710. To porównanie pozwala uznać, że współdziałanie instytucji pozarządowych z władzami publicznymi i odpowiednie programy współpracy pozwalają kompleksowo przeciwdziałać i zwalczać tego typu przestępczość.

Zwracamy uwagę i zachęcamy, aby każdy przypadek, nie tylko ten dotyczący nas osobiście, ale także taki, w którym jesteśmy jedynie świadkiem, zgłaszać do odpowiednich organów. Jak zwykle w sytuacjach awaryjnych korzystajmy z numeru alarmowego 112/997. W przypadkach, kiedy mamy wątpliwości, boimy się o własne życie lub zdrowie albo sytuacja ma charakter delikatny i chcemy zachować anonimowość możemy dokonać anonimowego zgłoszenia pod numerem Linii Pomocy Pokrzywdzonym (+48 222 309 900) lub pod dedykowanym adresem e-mail (info@numersos.pl). Pamiętajmy, że każdy zgłoszony do odpowiednich organów przypadek jest weryfikowany, organy ścigania mają obowiązek udzielenia nam pomocy. Miejmy też na uwadze fakt, że tego typu zgłoszenie może uratować komuś zdrowie, a nawet życie. Nie wahajmy się.

Od wielu lat z organami ścigania i Ministerstwem Sprawiedliwości współpracuje w tym zakresie wiele organizacji pozarządowych. Część z nich wykonuje zadania zlecone przez Ministerstwo i zobowiązana jest do prowadzenia programów pomocy ofiarom przestępstw. Zachęcamy do kontaktu z ośrodkiem pomocy odpowiednim dla Państwa miejsca zamieszkania w razie sytuacji kryzysowej. Pod adresem https://www.funduszsprawiedliwosci.gov.pl/pl/znajdz-osrodek-pomocy/ znajduje się wyszukiwarka terytorialna oraz wykaz placówek pomocy. W chwili obecnej sieć stanowi już ponad 340 ośrodków pomocy ofiarom przestępstw i cały czas się rozrasta.

Poza powyższymi możliwościami, jak zwykle zachęcamy do kontaktu z nami. Można przesłać do nas zapytanie w dowolnej formie – tekstowej, audio lub video. Zespół www.PoznajFakty.pl odpowie na wszelkie Państwa pytania oraz skieruje po pomoc do odpowiednich instytucji. Serdecznie zachęcamy do kontaktu pod adresem e-mail kontakt@poznajfakty.pl.
Piotr Cichocki