Przestępstwo powszechnie nazywane „stalkingiem” (z języka angielskiego stalker – prześladowca, podkradający się) wprowadzono do polskiego systemu prawa karnego stosunkowo niedawno tj. ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. Regulacje dotyczące tego typu procederu były konieczną odpowiedzią na sytuacje, w których zachowanie danej osoby było nadzwyczaj uciążliwe, nękające i uprzykrzające poszkodowanemu życie. Niestety do czasu wspomnianej nowelizacji organy ścigania miały związane ręce, gdyż tego typu czyny bardzo trudno było zakwalifikować jak wypełniające znamiona innych, podobnych przestępstw i tym samym odpowiednio penalizować.

Obecnie ten typ przestępstwa ujęty jest w art. 190a kodeksu karnego:

Art. 190a

§ 1. Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto, podszywając się pod inna osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane osobowe w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.

§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Sam „stalking” w doktrynie definiowany jest jako swoiste natrętne zachowanie stalkera wobec ofiary. Może mieć postać fizyczną, kiedy kontakt przybiera formę bezpośrednią lub wirtualną, kiedy nagabywanie odbywa się za pomocą środków komunikacji elektronicznej, telefonu, internetu itp. Należy pamiętać, że zachowanie to odbywa się wbrew woli ofiary, przybiera formę adresowania gróźb, namów, składania propozycji, nakłaniania. Tego typu postawie często towarzyszy też śledzenie i podglądanie ofiary w domu, w pracy, przy codziennych czynnościach, a także w przestrzeni Internetowej (profile na mediach społecznościowych, komunikatorach itp.).

Co istotne, aby daną postawę zakwalifikować jako stalking, muszą być spełnione przesłanki zawarte w § 1 tj. uporczywość oraz uzasadnione poczucie zagrożenia lub naruszenie prywatności. Dopiero wówczas możemy mówić o postawie wypełniającej znamiona czynu zabronionego. Co więcej, ocena tego typu postawy jest z natury subiektywna, więc powyższe czynniki muszą występować długotrwale, powtarzać się i wykraczać poza normalnie przyjęte zasady współżycia społecznego lub porządek prawny. Problematyczne może być więc zakwalifikowanie pojedynczych incydentów jako tego typu przestępstwo.

Co warte podkreślenia, ustawodawca w § 3 uregulował sytuację, kiedy przewidziana jest wyższa kara za popełniony czyn. Jest to tzw. typ kwalifikowany i może zachodzić w sytuacji, kiedy osoba pokrzywdzona w wyniku działań przestępczych targnie się na swoje życie.

Jak się bronić, na co zwrócić uwagę, co w sytuacji, kiedy czujemy się poszkodowani?

Przede wszystkim chrońmy nasze zdrowie i prywatność, zachowując ostrożność w kontaktach z obcymi, nawet w sytuacji kontaktu elektronicznego. Jeżeli mamy do czynienia z osobą, której postawa wobec nas budzi nasze wątpliwości dajmy tego wyraz i zakomunikujmy to. Pierwszym elementem, który powinien wzbudzić naszą czujność, jest niezaprzestanie kontaktu, kiedy wyraźnie zakomunikowaliśmy drugiej stronie takie żądanie. Skorzystajmy z możliwości jakie dają nam urządzenia elektroniczne czy media i zablokujmy dostęp, kontakt, nie reagujmy agresją na agresję. Kiedy sytuacja powtarza się, warto dokumentować tego typu proceder, aby uprawdopodobnić w toku ewentualnego postępowania zamiary oraz przesłanki kwalifikujące.

Jeżeli poczujemy się zagrożeni poinformujmy najbliższych, aby byli świadomi sytuacji, skonsultujmy ją z nimi. Jeżeli zachodzi taka potrzeba i czujemy się nękani zawsze mamy możliwość zgłoszenia sprawy pod numerem alarmowym 112/997 lub bezpośrednio na najbliższym posterunku Policji. Nie rezygnujmy ze zgłoszenia, służby mundurowe mają obowiązek udzielenia nam koniecznej pomocy. Pamiętajmy, że ofiarą stalkera może stać się każdy, wbrew obiegowej opinii nie jest to proceder dotyczący zdefiniowanej grupy społecznej.

Pamiętajmy, że tryb ścigania tego typu przestępstw § 4 określa jako wnioskowe więc wszelkie działania organów ścigania (postępowanie przygotowawcze, które prowadzić ma do wykrycia sprawcy i ewentualnego postawienia zarzutów sformułowanych w akcie oskarżenia) są uzależnione od wniosku osoby pokrzywdzonej. Kolejny raz apelujemy – nie odstępujmy od dochodzenia naszych praw. Niejednokrotnie możemy uchronić nie tylko siebie, ale też inne potencjalne ofiary konkretnego sprawcy. Jak pokazują policyjne statystyki proceder prześladowania większej liczby ofiar przez jednego stalkera jest częsty.

Co mówią statystyki

W 2012 roku organy ścigania na wniosek pokrzywdzonych wszczęły 4455 postepowań z art. 190a, stwierdzono 2690 przestępstw, w tym wykryto 2020. Natomiast w roku 2019 wszczęto już 10712 postępowań, stwierdzono 6364 przestępstw, w tym wykryto 4148. Statystyki te jednoznacznie pokazują, że „stalking” jest przestępstwem charakterystycznym dla czasu dynamicznego rozwoju komunikacji elektronicznej. Szacuje się jednak, że ponad połowa przypadków nie jest nigdy zgłaszana. Pamiętajmy, że im wcześniej podejmiemy działania zaradcze tym szybciej uwolnimy się od stalkera i poczujemy się bezpiecznie.

Jak zawsze zachęcamy do kontaktu z nami w razie jakichkolwiek pytań. Postaramy się odpowiedzieć na każde z nich i udzielić Państwu wszelkiej pomocy. Do Państwa dyspozycji cały czas pozostaje numer SOS +48 222 309 900 prowadzony przez Fundusz Sprawiedliwości (https://www.funduszsprawiedliwosci.gov.pl/pl/znajdz-osrodek-pomocy/).

Piotr Cichocki