Spośród metod stosowanych przez przestępców do najpopularniejszych należą metoda „na wnuczka” i metoda „na policjanta”.

Metoda „na wnuczka”

Pierwsza charakteryzuje się tym, że przestępcy podają się za osobę bliską, najczęściej krewnego. Wykonują połączenie na telefon stacjonarny ofiary i na różne sposoby próbują przekonać rozmówcę, że potrzebuje natychmiastowej pomocy finansowej. Bardzo często, aby wzbudzić zaufanie poszkodowanego, rozmówcami są kobiety. Sprawcy proszą o przygotowanie gotówki, którą odbierze przysłana przez nich „zaufana” osoba – najczęściej z miejsca zamieszkania poszkodowanych, ale nie tylko. Policja wskazuje przypadki, kiedy ofiary są namawiane na wyrzucenie pieniędzy przez okno, umieszczenie w okolicznych śmietnikach czy nadkolach zaparkowanych samochodów.

Przestępcy namawiają także na zaciągnięcie kredytów i pożyczek w sytuacji, kiedy ofiary nie dysponują gotówką w domu. Nie unikają stosowania szantażu emocjonalnego, przekrzykiwania, płaczu, wskazywania na fantastyczną okazję inwestycyjną czy konieczności pokrycia kosztów leczenia w nagłych wypadkach – a to tylko niektóre przykłady ich „pomysłowości”.

Metoda „na policjanta”

Drugą z metod jest wspomniana metoda „na policjanta”, która jest swoistą ewolucją metody „na wnuczka”. W związku z wysokim zaufaniem społecznym do mundurowych, przestępcy bez skrupułów wykorzystują tę sytuację. Schemat działania w tej metodzie jest nieco skomplikowany. Do poszkodowanych najpierw dzwoni fałszywy pracownik instytucji państwowej (np. listonosz, notariusz, inkasent Urzędu Skarbowego itp.) i prosi o potwierdzenie adresu, a kiedy go uzyskuje – rozłącza się. Po chwili pod ten sam numer dzwoni druga osoba, podająca się za fałszywego policjanta. Przedstawia się, podaje stopień służbowy i wyjaśnia, że na obszarze zamieszkania poszkodowanego grasuje zorganizowana grupa przestępcza wyłudzająca pieniądze i że to ktoś od tych przestępców dzwonił przed chwilą.

Rozmówca namawia do przekazania oszczędności i innych wartościowych przedmiotów do policyjnego depozytu albo przyniesienia ich w wyznaczone miejsce jako swoistą „pułapkę” na oszustów. Przestępcy wykorzystują poczucie obowiązku u ofiar i robią wszystko, aby uwiarygodnić sytuację i wzbudzić poczucie zagrożenia. Poszkodowani pod wpływem nacisków i atmosfery nagłości sytuacji nie weryfikują rozmówcy. W niedługim czasie przed miejscem zamieszkania ofiary pojawia się fałszywy policjant, który zabiera gotówkę, a ta znika razem z oszustem.

Przedstawione powyżej metody mają wiele odmian, przestępcy są bardzo kreatywni i dlatego tym bardziej zwracać trzeba uwagę na każdą niepokojącą nas i budzącą wątpliwości sytuację.

Co powinno zwrócić naszą uwagę?

• Przede wszystkim weryfikujmy każdego rozmówcę, jeżeli dzwoni z nieznanego źródła lub na telefon stacjonarny nieposiadający identyfikacji numeru (według danych policji, zdecydowana większość tego typu oszustw rozpoczyna się od kontaktu na telefon stacjonarny).

• Kiedy rozmowa schodzi na temat „opowieści” dotyczącej inwestycji kapitałowych, kosztów związanych z nagłym wypadkiem, okupu na porwanie, konieczności spłacenia długu, na zakup nieruchomości lub innych przedmiotów po okazyjnej cenie.

• Kiedy rozmówca nie wskazuje konkretnego celu przeznaczenia, ale zarzeka się i obiecuje rychły zwrot „pożyczonej” kwoty.

• Kiedy dzwoniący wspomina nie tylko o gotówce, ale też o zaciągnięciu pożyczki dla niego, przelewu środków z konta osobistego/lokaty bankowej, kosztownościach, biżuterii.

• W każdej sytuacji, kiedy pieniądze ma od nas odebrać obca osoba pełniąca rolę pośrednika.

• W każdej sytuacji, kiedy dzwoniący wykonują kilka, a często i więcej połączeń nakłaniając nas do zmiany decyzji.

• Kiedy osoba dzwoniącą nie umożliwia nam weryfikacji sytuacji, nie pozwala na rozłączenie się, unika odpowiedzi na pytania i powtarza te same żądania.

Aby uchronić się przed oszustami należy zawsze być czujnym, rozsądnym i przewidującym. Trzeba unikać przechowywania dużej ilości gotówki w domu, a także zabezpieczyć drogocenne przedmioty i pamiątki np. w depozycie bankowym.

Należy pamiętać, że Policja NIGDY nie prosi o przekazanie środków pieniężnych lub innych kosztowności obcym osobom ani policjantom, bez względu na charakter sprawy czy działalność konkretnych służb. Każdy taki przypadek można od razu scharakteryzować jako próbę oszustwa i powinno się go zgłaszać. Według policyjnych statystyk stosunek dokonanych oszustw do usiłowań wynosi 27%-73% więc uświadamianie i prewencja są bardzo istotne. Niestety wiele z tego typu sytuacji nigdy nie jest zgłaszane i poszkodowani pozostają bez przysługującej im pomocy. Pamiętajmy, że nasze zgłoszenie może uchronić nie tylko nas, ale też innych potencjalnie poszkodowanych.

Kwalifikacja prawna

Oszustwo popełnione jedną z wyżej opisanych metod, to przestępstwo określone w art. 286 §1 kodeksu karnego:

„Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.”

Przepis ten określa odpowiedzialność karną za oszustwo, w którym sprawca działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza poszkodowanego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. W celu osiągnięcia tego stanu wprowadza w błąd poszkodowanego, stwarzając sytuację mylnego wyobrażenia o stanie rzeczywistym, wykorzystując w tym celu wszelkie podstępne zabiegi. Przestępstwo to jest ścigane z oskarżenia publicznego, chyba, że zostało popełnione na szkodę najbliższej osoby.

Należy też zwrócić uwagę na fakt, że celem przestępców coraz częściej są nie tylko pieniądze, ale też dane wrażliwe (numer PESEL, hasła, loginy), dokumenty, karty płatnicze czy dostęp do elektronicznych kanałów komunikacji i bankowości.

Co robić, kiedy padliśmy ofiarą oszustów?

Po pierwsze, niezwłocznie zgłosić fakt na numer alarmowy 112, 997 lub zgłosić się na najbliższy posterunek Policji. Jeżeli nie mamy fizycznej możliwości zgłoszenia tego faktu osobiście poprośmy zaufaną osobę z najbliższych lub zaufanych przyjaciół czy sąsiadów. Nie rezygnujmy z nagłośnienia sprawy i dochodzenia swoich praw.

Po drugie, jeżeli utraciliśmy karty płatnicze lub dokumenty dokonajmy ich zastrzeżenia. Dzwoniąc pod nr (+48) 828828828 można z każdego miejsca na świecie, o każdej porze, zarówno z telefonów stacjonarnych jak i komórkowych zastrzec utraconą kartę - telefon obsługiwany jest przez Związek Banków Polskich.

Zastrzeżenia dowodu osobistego możemy dokonać w placówce każdego banku. Jest to bardzo istotne i pomaga zapobiec wykorzystaniu naszych dokumentów do zaciągnięcia różnego rodzaju zobowiązań.

Po trzecie, jeżeli mamy taką możliwość zróbmy listę utraconych przedmiotów i kosztowności, co pozwoli na ewentualne dochodzenie ich zwrotu w toku postępowania.

Wreszcie, jeżeli padliśmy ofiarą przestępstwa i mamy jakiekolwiek wątpliwości, to możemy skontaktować się z numerem informacyjnym (+48) 222309900 tzw. Numerem SOS. Jest to dedykowana infolinia dla świadków i ofiar przestępstw, gdzie uzyskamy wszelkie potrzebne w kryzysowej sytuacji informacje i fachową pomoc.

Pomocy ofiarom przestępstw udziela też Fundusz Sprawiedliwości. W całej Polsce funkcjonuje już 370 miejsc świadczenia pomocy. Sieć Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem cały czas się rozrasta. Swój najbliższy ośrodek pomocy znajdziesz pod tym linkiem.

Piotr Cichocki